Van de pantippel en de blauwbilgorgel

Wie kent de blauwbilgorgel niet? Mocht je nog nooit van het bestaan van dat wonderlijke dier gehoord hebben, dan mag je dat zien als een gat in je opvoeding. Voor degenen die hem niet kennen hier het onsterfelijk beroemde eerste vers:

Ik ben de blauwbilgorgel
Mijn vader was een porgel
Mijn moeder was een porulan
Daar komen vreemde kind'ren van
Raban! Raban! Raban!

De gorgelrijmen gaan over fantasievolle dieren als de pantippel, de simmelot, de wasseneushoorn en het zilverzandhaasje. Niet alle rijmen zijn even sterk als de originele blauwbilgorgel.

De blauwbilgorgel is al in 1943 ontstaan in een sanatorium in Soest. Cees Buddingh' lag daar met tbc en bedacht de eerste van zijn gorgelrijmen, zo staat te lezen in een uitgebreid nawoord. Er volgden nog 72 gorgels, en die staan nu bij elkaar in de verzamelbundel "Alle gorgelrijmen". De gorgelrijmen gaan over fantasievolle dieren als de pantippel, de simmelot, de wasseneushoorn en het zilverzandhaasje.

Niet alle rijmen zijn even sterk als de originele blauwbilgorgel. Soms lijkt een dier alleen maar verzonnen als rijmwoord, zoals de uffel (op knuffel), of gaat het om woordspelingen: de tralalama, de forelmuis en de vijfvooreenhoorn bijvoorbeeld. Maar sterk of niet, de verzen klinken als een klok, vooral bij het voorlezen.

Vakkundig
De gorgelrijmen van Buddingh' zijn niet doortrokken van diepere levenslessen of allerindividueelste expressies van alleruniverseelste emoties. Ze zijn er vooral omdat ze leuk zijn en vakkundig in elkaar zitten. Maar de gorgelrijmen hebben nog een onverwachte, derde kant: ze zijn namelijk enorm goed voor de creativiteit. Bedenk maar eens hoe het wiffelklaasje eruit ziet, of de evel, de pippel of de juul. Buddingh' berijmt nu eens eigenschappen, dan weer karaktertrekken, en steeds zijn het menselijk herkenbare vormen, maar dan met een eigenaardige draai eraan.

Wat dacht je bijvoorbeeld van deze:

De knork zat op een middag
te kwiedelen met zijn fras.
En het was nog wel biddag,
biddag voor het gewas.
In heel de wijde omtrek
neeg iedereen hoofd of kop,
en 't lied: 'Maak toch uw come-back,
o zon!' klonk overal op
Alleen de knork zat lustig
te kwiedelen met zijn fras,
en legde daarna rustig
zijn vrouw vast waterpas.

Klik hier om naar de vorige pagina te gaan

Wat is een knork? Wat is kwiedelen en waarom moet dat met een fras? Vragen die je nooit zult kunnen beantwoorden, maar onbewust wil je het toch proberen. Stel je die knork maar eens voor: heeft hij een staart of niet? Is hij kaal, heeft hij veren of een vacht? Je kunt het zo gek niet bedenken. Het gedicht is van Buddingh', maar de indrukken zijn van jezelf. En juist daarom zijn de gorgelrijmen zo tijdloos goed.

Verbeelding
"Alle gorgelrijmen" is door Wim Hofman voorzien van houtsnedes. Bij enkele gorgels heeft hij fraai gestileerde plaatjes gemaakt. De kracht van die plaatjes zit 'm - alweer - in de grote mate van verbeelding die de lezer zelf nog toe moet passen. Hofmans houtsnedes zijn precies goed en nergens opdringerig: ze laten meer aan de verbeelding over dan menig omslagillustratie bij andere boeken. "Alle gorgelrijmen" is een verplicht werk voor op de (kinder)boekenplank.

Van Jochem Myjer, over Gorgels, die overigens niets met gorgelrijmen te maken hebben.
Gorgels beschermen kinderen tegen de griezelige Groenlandse Brutelaars. Melle en zijn vader, die bioloog is, besluiten de Gorgels te helpen.
De Gorgels, Gorgels zijn klein en zo razendsnel dat je superogen nodig hebt om ze te zien. Die heeft niet iedereen... Maar één jongen in elk geval wel. Melle!

    *Heb jij ooit nagedacht over hoe er ’s nachts korstjes op je wondjes komen?
    *Heb je weleens meegemaakt dat de hele klas verkouden was, maar jij niet?
    *Heb jij ooit het gevoel gehad dat er ’s nachts iemand over je waakt?
Welkom in de wereld van de Gorgels!
Gorgels wonen op het Eiland, in hun goed verstopte holletjes onder de grond. Ze zoeken bramen en Gorgelbessen in de duinen terwijl de kleine Gorgels op het strand spelen. Elke nacht gaat de kleine Gorgel Bobba naar school. Daar leert hij alles over de natuur en de geheime, magische krachten van de Gorgels. Over Mensenkinderen en… Brutelaars, de nare wezens die kinderen grieperig of verkouden maken als de R in de maand zit. Wanneer Bobba groot en sterk en snel genoeg is, krijgt hij een foto van het Mensenkind over wie hij zal gaan waken. Een jongetje met krullen… Melle! Bobba gaat op reis, klaar voor zijn eerste avontuur. Joebelabambam!

Klik hier om naar de vorige pagina te gaan