Complotdenken komt veel voor in onzekere omstandigheden.

Het is belangrijk om jonge mensen, leerlingen, die in complotten geloven serieus te nemen. Weerleggen of onderuithalen van een complot met alleen feitelijke informatie werkt juist niet.

Wat wel werkt, is samen met de leerlingen op zoek gaan naar wat waar is. Wees daarbij open en nieuwsgierig.

Klik hier om naar de vorige pagina te gaan

'De corona-uitbraak leent zich uitstekend voor de vergezochte theorieën van complotdenkers.

*Bill Gates heeft het virus ontwikkeld zodat hij de wereldbevolking met chips kan implanteren.

*De coronacrisis wordt benut om genocide op vluchtelingen te plegen.

*Geheel onschuldig is zo'n theorie niet: in Nederland werden er telefoonmasten in brand gestoken naar aanleiding van complottheorieën over het vermeende verband tussen 5G en COVID-19.

*Op het internet gaan er nepnieuws en complottheorieën rond, bijvoorbeeld onjuiste feiten over het coronavirus of over de chaotische evacuaties uit Afghanistan.

Voornaamste reden voor het plotse radicaliseren van complotdenkers is te vinden in de groeiende onzekerheid die een pandemie met zich meebrengt.

Op sociale media, zoals YouTube, circuleren verschillende complottheorieën over uiteenlopende onderwerpen: de maanlanding, de 9/11-aanslagen, de moord op John F. Kennedy en recentelijk 5G. Vaak hebben deze theorieën één ding gemeen: ze opperen stellig dat de overheid of andere machtige netwerken ons belazeren.

Het geeft mensen houvast, zekerheid, morele superioriteit en sociale steun, want vaak vinden complotdenkers aansluiting bij een groep gelijkgestemden. Het aanhangen van complottheorieën komt niet voor niets veel voor tijdens de coronapandemie.

Complotdenken wordt gekenmerkt door de sterke overtuiging dat een bepaalde, als onrechtvaardig ervaren situatie, het resultaat is van een doelbewuste samenzwering van een groep mensen met kwade bedoelingen.

Complotdenken lijkt veel overeenkomsten te hebben met paranoïde wanen: bij zowel complotdenken als paranoïde wanen gaat het om een onjuiste, hardnekkige en soms bizarre overtuiging.

In tegenstelling tot complotdenkers zijn mensen met een paranoïde waan echter vrijwel altijd in hun eentje het doelwit van de veronderstelde samenzwering en staan ze grotendeels alleen in hun overtuiging.

Bij ingrijpende gebeurtenissen, zoals de coronapandemie of een vliegtuigramp, is niet altijd direct duidelijk wat er aan de hand is.

Er verschijnen nieuwsberichten die vaag of tegenstrijdig kunnen zijn, omdat de verantwoordelijken gewoon nog niet alles weten.

Er zijn mensen die nieuwsberichten daardoor wantrouwen. Zij verspreiden vervolgens zelf berichten die niet altijd de complete waarheid vertellen. Dit noemen we nepnieuws.

Soms gaat nepnieuws zelfs nog verder en worden mensen of organisaties beschuldigd van het veroorzaken van de gebeurtenis. Ook wordt hen soms verweten alternatieve informatie achter te houden, zonder dat daar goed bewijs voor is. Zo'n verzameling berichten heet een complottheorie.

Aan het begin van de corona-uitbraak waren er veel vragen en maar weinig antwoorden. Daardoor waren veel mensen onzeker. Een complottheorie biedt in zo'n situatie wél een antwoord, met een duidelijke schuldige of een idee wie er beter van wordt. Sommige mensen vinden het prettiger om in zo'n complottheorie te geloven dan te moeten leven in onzekerheid. Dat is niet nieuw, heel vroeger geloofden mensen ook al in complottheorieën. Maar door de komst van het internet worden complottheorieën tegenwoordig veel sneller en makkelijker verspreid.

Bij nepnieuws en complottheorieën proberen aanhangers mensen in verwarring te brengen door foto's, filmpjes of plaatjes toe te voegen of namen van zogenaamde experts of persoonlijke ervaringen van mensen te noemen.

Ook worden foto's en filmpjes uit het verleden gebruikt alsof ze actueel zijn.

Dat zijn trucjes waardoor mensen makkelijker gaan denken dat het bericht wel waar zal zijn.

Net als bij nepnieuws is het belangrijk om bij een complottheorie na te gaan wie of wat de bron is. Is deze persoon betrouwbaar?

Wat maakt dat hij meer kennis heeft over het onderwerp dan anderen?

Klik hier om naar de vorige pagina te gaan

Controleer of het nieuwsbericht wordt vermeld op de websites van betrouwbare bronnen.

Dit kun je doen door een paar steekwoorden van het bericht in Google te typen of rechtstreeks bij betrouwbare bronnen te zoeken.

Het kan zijn dat een kind zich daar helemaal in kan vinden.

Vraag waarom hij of zij in het nieuws of de theorie gelooft en uit welke bron het afkomstig is. Bespreek wat betrouwbare bronnen zijn en wat niet.

Leg uit dat niet alles wat je op internet ziet of leest waar is.

Maar verkettering helpt ons niet te begrijpen waarom zo veel mensen zich aangetrokken voelen tot complottheorieën

Het aantal complottheorieën is niet meer bij te houden. Of er meer complotdenkers zijn of dat de verschillende mediakanalen de verspreiding ervan accelereren is onduidelijk, omdat harde data ontbreken.

Complotdenken is van alle tijden en dat is reden waarom men heksen op de brandstapel gooiden. Het was het straffen van een vermeende zondebok, zoals de Nazi’s dat ook deden met de Joden of de Amerikanen die zich stortten op de communisten.

Tegenwoordig zijn ook organisaties het doelwit van complottheorieën, zoals de regering of farmaceutische industrie.

Nog ongrijpbaarder wordt het met de onzichtbare elite die verenigd zijn in organisaties zoals het vermeende Cabal.

Ze lijken allemaal hun rol te hebben bij het SARS-COV-2 virus, ook wel bekend als het coronavirus dat de ziekte COVID-19 veroorzaakt.

Klik hier om naar de vorige pagina te gaan

Het dunning-krugereffect is een psychisch verschijnsel. Het treedt op bij incompetente mensen die juist door hun incompetentie het metacognitieve vermogen missen om in te zien dat hun keuzes en conclusies soms verkeerd zijn”.

Het idee dat incompetente mensen hun eigen vaardigheden overschatten is intuïtief. Televisieprogramma’s, discussies op verjaardagsfeestjes en vooral op sociale media, voeden dan ook onze vooroordelen.

De inzet van betere meetmethodieken, het includeren van emotie en het experimenteren met moeilijkere taken, laten zien dat Dunning-Kruger effect, doorgaans in de verkeerde context wordt geciteerd.

Het betekent ironisch genoeg, dat als iemand het Dunning-Kruger effect als dooddoener opvoert in een debat, het vooral over zichzelf heeft.

Het Dunning-Kruger effect beschrijft het fenomeen waarin mensen hun eigen competentie en die van anderen niet kunnen inschatten bij de voor hen ogenschijnlijk eenvoudige taken of intuïtieve ideeën.

De ergste en populair is de Amerikaanse complottheorie van QAnon, die ook buiten de VS steeds meer voet aan de grond krijgt.

Samengevat: een duivelaanbiddende elite maakt zich schuldig aan kindermisbruik, waarbij de allermachtigsten zelfs baby-bloed drinken om jong te blijven.

Donald Trump is de held van QAnon-adepten omdat hij strijdt tegen pedofielennetwerken.

Hoewel een deel van het publiek tijdens de pandemie vlucht in complottheorieën, is er ook een deel dat juist meer klassieke media is gaan lezen. ‘Het probleem is dat de kloof tussen deze twee groepen dieper wordt. En een deel van de complotdenkers wordt steeds bozer, dan krijg je bedreigingen.

Het is natuurlijk dramatisch, ongelooflijk en eng dat de NOS haar logo’s van de techniekwagens moet verwijderen. Compassie voor de complotdenker!!, maar tegen de kleine kern die bedreigt en geweld gebruikt, moet je hard optreden, zeker nu die groep helaas groeit.’