Een kalkoven is een oven waarin een calciumcarbonaat (CaCO3) bevattende grondstof (schelpen of kalksteen) wordt gebrand, waarbij ongebluste kalk (CaO) ontstaat. Ongebluste kalk is een wit kalkpoeder dat wordt gemaakt door kalksteen te verbranden. Als je het ‘blust’ met water ontstaat een reactie waarbij energie vrijkomt, waardoor temperaturen tot wel 85 graden Celsius worden bereikt, met de explosieve gassen wel als meest opvallend vuurwerk item.

Een schelpkalkoven is een oven in een kegelvormige toren, met een hoogte variërend van 15 tot 20 meter en een doorsnede aan de basis van meestal 5 tot 7 meter. Schelpkalkovens werden gebruikt voor de fabricage van metselkalk uit strandschelpen (in Nederland schelpkalk genoemd). Schelpkalkovens zijn doorgaans te vinden aan het water en staan vaak in groepjes.

Het concept van ovens voor kalk is een zeer oud (romeins)fenomeen, uit geschriften valt op te maken dat steenkalkbranderijen al in de dertiende eeuw luchtvervuiling gaven.

Er werd in Londen vooral gebruikgemaakt van zeekolen, die bekendstaan om hun slechte kwaliteit. De eerste berichten over het gebruik van schelpkalkovens in Nederland dateren uit de 14de eeuw, uit het graafschap Holland.

In de 60-er jaren werd er overgegaan tot sluiting. Grootschalige sluiting en afbraak van ovens had meerdere oorzaken, maar de belangrijkste oorzaak was de destijds toenemende import van goedkope steenkalk, naast de opkomst van de cementindustrie.


Al tijdens de 19de eeuw verminderde het belang van de kalkbranderij, zeker toen tegen het einde van die eeuw in de bouwwereld cement de plaats van kalk ging overnemen. Ook door het stijgen van de turfprijzen was de kalkwinning nauwelijks meer rendabel. Omstreeks de jaren dertig van de 20ste eeuw kwam in Zwartsluis een einde aan deze eeuwenoude bedrijfstak. In Hasselt ging de productie op kleine schaal nog tot de jaren negentig door om restaurateurs van historische monumenten te kunnen voorzien van de kalk zoals ze die vroeger gebruikten.


Onlangs december 2017 werd er in Geulhem, Zuid Limburg, bij de Geulhemmermolen een in het groen verscholen kalksteenbranderij vrij gemaakt en is men begonnen om het een en ander te conserveren als erfgoed. In tegenstelling tot de normale kalkbrandovens is deze destijds in een mergelwand gebouwd, met 2 ovenschachten ipv één, zoals in het eigene van een oven.


Klik hier om naar de vorige pagina te gaan