Maastricht

Gepubliceerd in colorfull editie 11 

Ergens in... Maastricht
 
Tekst: Jeannette Eversen. Met medewerking van: VVV Maastricht

 
Maastricht, de meest Bourgondische stad van Nederland heeft veel te bieden. Van boeiende wandelingen langs historische plekken tot uitgebreid tafelen in een typisch ‘Mestreechs kaffee’. Ik laat me verrassen door de veelzijdigheid van de stad.
 
Ik begin mijn wandeling bij het Dinghuis, een prachtige oude gotische gerechtsgebouw die eind 15e eeuw en begin 16e eeuw werd gebouwd. Tegenwoordig is dit het onderkomen van het VVV kantoor van Maastricht. In de Maastrichter Smedenstraat, een straatje links van de Kersenmarkt, zit op nummer 3 Antoine Dewever. In zijn smaakvol ingerichte winkel presenteert hij vol passie zijn eigenzinnige collectie sieraden en horloges. Deze elegante winkelpassage is het begin van het Stokstraatkwartier. De oude stadswijk werd van 1957 tot 1973 volledig gerestaureerd. De gevels met de interessante gevelstenen, opgetrokken in de typische Maaslandse Renaissance stijl, dateren voornamelijk uit de 17e en 18e eeuw.

Voornaamste straat
Via het pleintje Op de Thermen kom je in de Morenstraat. Hier werden Gallo-Romeinse thermen en hoektorens opgegraven, als bewijs dat hier de Romeinen hun nederzetting aan de Maas vestigden onder de naam ‘Mosae Trajectum’.

Ik ga rechtsaf en kom dan meteen in de voornaamste straat van deze wijk, de Stokstraat. Al snel blijkt dat deze straat veel goede exclusieve winkels herbergt. Op nummer 6 zit Knijff, een winkeltje vol zilver en tin. Verderop in de straat zit een Laurel Boutique, een dameskledingzaak met een kleurrijk collectie. Overigens ontdek ik in deze straat ook een aantal decoratieve huizen met aardige gevelstenen.

Wandelend door de Plankstraat kom ik op het Onze Lieve Vrouweplein. Op dit plein staat de O.L. Vrouwebasiliek met de beroemde westbouw, geflankeerd door twee ronde traptorens. De baseliek geeft van buiten de aanblik van een versterkt kasteel met hoog muurwerk en schietgaten. De imposante bouw uit de kolenzandsteen komt uit de periode voor het jaar 1000. Op nummer 1 van Achter de Comedie zit La Bonbonniére,  in dit grand-theatercafé waan ik me in het Parijs uit de jaren dertig. Het café heeft een hoog plafond met een omlijsting van prachtig donker houtsnijwerk. In dit markante gebouw geniet ik van mijn cappuccino en een overheerlijke lunch.
 
Sint Pieterstraat

Ik loop door de Hondstraat naar de Sint Pieterstraat. In deze gezellige straat zit op nummer 15 de Sjieke Winkel. Voordat je besluit welke olijfolie of azijn je wilt kopen, kun je hier naar hartelust proeven. Ook voor een fles goede Italiaanse wijn ben je hier aan het juiste adres. Even verderop in de straat vind je Meyers Motors, een walhalla voor de echte liefhebber van Vespa scooters.

Vanaf 1989 zit op nummer 19 Japonais, de naam zegt het al: je vindt er de leukste artikelen uit Japan: van kimono’s, lakwerk poppen en papiersoorten tot gietijzeren theepoten. Irene Rouschop laat op verrassende wijze zien hoe je met antieke en eigentijdse objecten een bijzonder sfeer kan maken. Bij Adriaan de Smaakmaker komt de nostalgie je tegemoet. Alles wordt in deze winkel ter plekke bereid. Volgens de eigenaar haalt Abraham hier niet alleen zijn mosterd, maar ook de jam en de chutney.  Iets verder in de straat vind je de leukste baby- en kinderkleding winkel Beschuit met Muisjes. Hier kun je bijzondere kraamcadeautjes uit alle windstreken kopen.
 
Sint Servaas Baseliek
Maastricht is een geweldige stad om te shoppen, maar een bezoek aan de vele mooie kerken mag je zeker niet overslaan! Als je rechtsaf de Nieuwenhofstraat inloopt en dan richting Sint Servaasklooster gaat, kom je op een van de vele karakteristieke pleintjes van de stad uit, het Henric van Veldekeplein. Op dit pleintje heb ik een riant uitzicht op de Sint Janskerk met de ca. 70 meter hoge toren. Deze gotische kerk dateert grotendeels uit de 12e eeuw. De andere kerk aan dit plein, de Sint Servaas baseliek, zou rond het jaar 560 reeds als kleine grafkerk bestaan hebben. Het voor Nederland unieke portaal onder aan de trappen, het zogenaamde Bergportaal, met beelden en personen uit het Oude en Nieuwe Testament stamt uit de 13e eeuw. De ingang van de kerk en de schatkamer vind je aan het Keizer Karelplein.
 
Mestreech is neet breit mer laank
Het Vrijthof bereik je, wanneer je het straatje tussen de kerken uitloopt. Gelegen aan het mooiste plein van Maastricht vind je Grand Café D’n Ingel. Een café dat zijn naam te danken heeft aan het stadswapen van de stad, waarin de engel centraal staat. Eenmaal binnengekomen begrijp je pas de betekenis van het oude Maastrichtse gezegde: Mestreech is neet breit mer laank (Maastricht is niet breed, maar lang). Omringd door duizenden engeltjes geniet ik van een welverdiend goed glas witte wijn. Via de Grote Straat loop ik weer naar het Dinghuis, het einde van mijn wandeling door Bourgondisch Maastricht.
 
Geschiedenis in het kort
 
Romeinse nederzetting
Maastricht is ontstaan als Romeinse nederzetting. Dat is te danken aan de geografische situatie: een Romeinse weg komt hier aan bij een doorwaadbare plek in de rivier en dat maakte de bouw van een brug mogelijk. Een belangrijk verhaal uit de biografie van de stad, want vanaf dat moment tot op de dag van vandaag is Maastricht ononderbroken bewoond gebleven. De brug werd de spil van de stadsgeschiedenis. De vroegromeinse stichting, de laatromeinse versterking en de vroegchristelijke geschiedenis worden gedomineerd door Sint Servatius, die als bisschop van Tongeren naar de stad komt. Hij werd de patroonheilige van de stad.

Over de eerste duizend jaar van de stadsgeschiedenis hebben we geen geschreven bronnen. Waar komt dan de legitimatie vandaan van Maastricht als ‘oude’ stad? Dat was het werk van archeologen. Zij hebben veel, dikwijls spectaculair, onderzoek gedaan in het Maastrichtse bodemarchief. De archeologie is de verbindende schakel die de continuïteit van de laat antieke oudheid naar de vroege middeleeuwen heeft aangetoond. De archeologen hebben het besef van die continuïteit een plek gegeven in ons collectief geheugen, in onze actuele alledaagse beleving van de stad.
 
Middeleeuws religieus centrum
Maastricht was in de middeleeuwen een religieuze ‘toeristenplaats’‚ een trekpleister voor pelgrims naar het graf van Sint Servaas. De stedelijke economie en samenleving waren grotendeels gericht op die religieuze functie. Torens van de vele en zeer verschillende kloosters, kapellen, basilieken en parochiekerken domineerden in de middeleeuwen het monumentale silhouet van de stad. Nog steeds treft men in Maastricht veelkleurige tastbare uitingen aan van kerkelijke cultuur. De zevenjaarlijkse Heiligdomsvaart is een voorbeeld van een nog levende religieuze tradities, een fraai bewijs van ‘culturele’ continuïteit.

Er zijn nog tal van plekken en kerkelijke gebouwen die de oorspronkelijke middeleeuwse religieuze atmosfeer hebben bewaard. Veel gerestaureerde kerkelijke gebouwen staan weliswaar geregistreerd als monument, maar zijn niet tot museum geworden; ze hebben hun religieuze functies behouden. Bovendien bezitten de Maastrichtse kerken nog dikwijls hun altaren, beeldhouwwerken, fresco’s en schilderijen, religieus vaatwerk en kerkelijke meubilair. Ook het religieus cultureel erfgoed is in Maastricht nog niet in het museum terechtgekomen.
 
Garnizoenstad
Door de strategische ligging was Maastricht eeuwenlang één van de belangrijkste vesting- en garnizoensteden van Noordwest Europa. De forten, de restanten van de vestingwerken en de stadsmuren zijn nog steeds tastbare getuigen van de militair strategische functie van Maastricht. Eeuwenlang maakten de aanwezige Spaanse, Staatse en Franse soldaten ongeveer een kwart van de bevolking uit. De stedelijke economie was na 1600 tot circa 1830 geheel gericht op de aanwezigheid van het garnizoen in de stad. Sporen van de eeuwenlange militaire aanwezigheid leven nog voort in verhalen, militaire kaarten, rituelen en uitdrukkingen.

Sociaal-economisch en cultureel moderniseerde Maastricht zich als vestingstad. Getuigen daarvan zijn de opkomst van het Stokstraatkwartier als havenwijk, het imposante stadhuis en de verandering van het aanzien van de stad door het proces van ‘verstening’. De middeleeuwse vakwerkbouw was passé, maar het middeleeuwse stratenpatroon bleef behouden.
 
Vroegere industriestad
Maastricht is de oudste arbeiders- en industriestad van Nederland. Met de vestiging van verschillende grote industrieën vanaf ca 1830 nam de geschiedenis van de oude vestingstad een nieuwe wending. Petrus Regout (1801-1878) gaf Maastricht deze nieuwe identiteit. Voordien waren al voorwaarden gecreëerd voor de vroege industrialisatie. De infrastructuur was verbeterd, de Zuid Willemsvaart (1817-1824) aangelegd en het Bassin als binnenhaven voltooid (1826).De uitbouw van de welvarende industriestad bracht ook een hoop sociale ellende; de woon- en werkomstandigheden van de arbeiders waren erbarmelijk. In andere arbeiderssteden zijn de sporen van de vroege industrialisatie uitgewist. Maastricht heeft tot op heden zijn vroeg industrieel karakter weten te behouden, ja zelfs goed weten te combineren met andere stadsidentiteiten. Veel industrieel erfgoed is door behoud en hergebruik bewaard gebleven en beschermd. Maar  veel verhalen van het dagelijks leven in de industriestad zijn nog niet geschreven.


Klik hier om naar de vorige pagina te gaan